Di tích lịch sử Cầu Katang

 Cầu Katang nối đôi bờ thượng nguồn sông Gianh thuộc địa phận xã Lâm Lâm Hoá, huyện Tuyên Hoá là một trong những địa danh nổi tiếng trên con đường chiến lược 15A (nay là đường Hồ Chí Minh) đã đi vào lịch sử vẻ vang của dân tộc. Cầu được xây dựng từ năm 1962 và hoàn thành tháng 8 năm 1964 do đội cầu 4, đội câu 10 của Bộ Giao thông – Vận tải đảm nhiệm xây dựng. Đây là chiếc cầu đầu tiên được xây dựng bằng bê tông, cốt thép với vai trò là trạm trung chuyển hàng hoá và vũ khí lớn giữa hậu phương lớn miền Bắc với chiến trường Miền Nam.

Trong kháng chiến chống Mỹ cứu nước, nhận rõ vị trí quan trọng của Cầu Katang nên ngay từ những ngày đầu của cuộc chiến tranh phá hoại ra Miền Bắc, đế quốc Mỹ đã cho máy bay đánh phá trọng điểm này với mức độ rất ác liệt, đánh ban ngày lẫn ban đêm làm cho vùng miền Tây Quảng Bình trong thời gian này không lúc nào ngớt tiếng bom nổ. Vì vậy nhiệm vụ bảo vệ cầu là công việc cực kỳ nguy hiểm, gian khó. Trên công trường cầu Katang có nhiều lực lượng tham gia để bảo vệ, khắc phục và xây dựng cầu như đội 4, đội cầu 10, Trung đoàn 52 pháo binh, C754 thanh niên xung phong và công nhân giao thông Quảng Bình.

Ngày 8 và 9/5/1965, địch tập trung các loại máy bay đánh phá cầu vô cùng ác liệt nhưng các đơn vị pháo cùng với bộ đội, dân quân xã Lâm Hoá không chỉ kiên cường bảo vệ cầu mà còn bắn rơi 11 chiếc máy bay (F105, F4H) và trong trận này đã có 2 đồng chí bộ đội hi sinh, nhiều người bị thương. Do mức độ tập trung đánh phá của địch quá ác liệt, hàng chục tấn bom đã dội xuống nơi đây, vì thế mùa hè năm 1965 cầu sập hoàn toàn.

          Ngày 20/7/1965, Thanh niên xung phong C754 có 178 đội viên mới được điều động lên đã bắt tay làm nhiệm vụ nâng ngầm ngay. Vượt lên mưa bom, bão đạn, Thanh niên xung phong C754 đã hoàn thành nhiệm vụ nâng ngầm trước thời hạn. Ngầm được nâng cao 40cm, mở rộng 6m, dài 100m với khối lượng đá 300m3. Có lần địch rải thảm bom, ngầm vỡ xe không qua được, vá ngầm khi nước đang chảy xiết là công việc không đơn giản nhưng toàn đội thanh niên xung phong c754 đã căng dây qua suối làm chỗ dựa, trên 100 con người dàn hàng cản bớt sức nước cho đồng đội đưa từng rọ đá lớn xuống tạo chân ngầm bảo đảm xe thông an toàn.

Để tạo điều kiện cho các đoàn xe vượt sông Katang nhanh, an toàn, từ năm 1966, ta đã xây cầu cáp vượt sông.  C754 được giao nhiệm vụ lao cầu và chống lầy ở hai đầu cầu. Cầu dài 72m, rộng 4m, chiều cao so với mặt nước 7-8m. Vào giờ cao điểm địch thường đánh phá thì phải tháo cầu ra, cầu luôn sẵn sàng. Ban đầu chưa quen việc, 72 người chia ra hai bên bờ, chật vật sau 1h30 phút mới làm xong. Khi đẩy cầu vượt trên dây cáp, trước phải 3 người một khung, về sau anh em tập trung 3 khung làm một, đẩy cũng cần 3 người. Khi tháo dỡ cầu từ trong bờ ra giữa cầu phải mất 80 người làm, dỡ xong kéo từng khung vào. Các đội viên Phan Hữu Thái, Nguyễn Đại Khớ, Phạm Xuân Hồng nêu sáng kiến dỡ từ giữa hai bên, chỉ cần 45 người làm trong 45 phút. Năm 1967, địch phát hiện có cầu cáp bắc qua sông, chúng tập trung đánh phá ác liệt vào vị trí bắc cầu. Tuy vậy, chưa khi nào các đoàn xe phải dồn chân nơi trọng điểm để chờ cầu. Có những thời gian, địch đánh cả ngày lẫn đêm nhưng để bảo đảm khối lượng hàng hoá ra chiến trường kịp thời, anh chị em không kể bom đạn, thời gian, đã đưa xe qua ngầm vào ban đêm, lúc đó xe phải tắt đèn vì sợ địch phát hiện. Vì vậy, anh em có sáng kiến đứng thành 2 hàng  dọc cứ 5m đứng 1 người làm cọc tiêu sống, đưa xe vượt ngầm.

         Trong chiến đấu, bảo vệ, xây dựng cầu, ngầm KaTang đã xuất hiện nhiều tấm gương anh dũng như: anh Lê Viết Lâm đã xung phong tháo gỡ 10 quả bom nổ chậm mà địch thả xuống, tháo đến quả thứ 9 thì anh hi sinh. Chị Đinh Thị Thu Ngà, công nhân giao thông, trong trận bảo vệ cầu Katang ngày 25/3/1965, làm nhiệm vụ tiếp cơm cho bộ đội và làm luôn cả nhiệm vụ băng bó chuyển tải thương binh, liệt sỹ. Khi có pháo thủ hy sinh, chị đã lên thay cho pháo thủ, tiếp đạn cho hết pháo thủ này đến pháo thủ khác. Ngày 5/3/1966 anh Bùi Đức Nhuận – Cán bộ kỹ thuật đội cầu 4 đã đề nghị Ban lãnh đạo đưa anh em ra cứu hàng khi máy bay Mỹ đến ném bom vào kho xi măng, riêng anh ngồi trên miệng hố bom nổ chậm để canh, sẵn sàng hô khẩu lệnh khi cảm nhận bom sắp nổ…

Chỉ tính trong 4 năm chốt giữ ở trọng điểm KaTang (1965-1968), đội cầu 4 phải chịu đựng 316 trận đánh, với trên 8000 quả bom lớn, chưa kể các loại bom cỡ nhỏ, bom bi, tên lửa, rốc két, mìn vướng…

Ngày 07/5/2009, Cầu Katang đã được Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch công nhận Di tích lịch sử cấp Quốc gia. Di tích Cầu Katang là nơi ghi dấu những chiến công oanh liệt và khó khăn, gian khổ hi sinh của đội 4, đội cầu 10, Trung đoàn 52 pháo binh, C754 thanh niên xung phong Quảng Bình, công nhân giao thông Quảng Bình. Có nhiều anh,  chị đã ngã xuống, dâng trọn cuộc đời để bảo vệ, khắc phục và xây dựng cầu kịp thời, đảm bảo thông suốt cho việc chuyển hàng hoá và vũ khí ra tiền tuyến góp phần vào sự nghiệp giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.

                                                                                   Phạm Anh Minh   

Leave a Reply

Your email address will not be published.

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.